Fazlur Rahman and the Idea of Islamic Education Reform for Generation Z

Authors

  • selviana safitri Universitas Islam Negeri Sultan Syafit Kasim Riau
  • ananda solokhatunnisa Universitas Islam Negeri Sultan Syarf Kasim Riau
  • syatia aranni Universitas Islam Negeri Sultan Syarf Kasim Riau
  • Herlini puspika sari Universitas Islam Negeri Sultan Syarf Kasim Riau

DOI:

https://doi.org/10.62448/episteme.v1i3.461

Keywords:

Islamic Education, Fazlur Rahman, Double Movement, Generation Z, Digital Era

Abstract

The rapid development of digital technology and globalization has significantly influenced the mindset, character, and religiosity of Generation Z. Growing up in a highly digital environment, this generation faces challenges such as moral value shifts, decreasing religious awareness, and the strong influence of popular culture. These conditions require a more contextual and relevant model of Islamic education. This study aims to analyze Fazlur Rahman’s ideas on Islamic educational reform, especially his double movement approach, and to explore their relevance for Islamic education in the digital era. Employing library research supported by content analysis and a historical-philosophical approach, this study finds that Rahman emphasizes contextual Qur’anic interpretation, integration of rationality and morality, the unity of religious and general sciences, and the transformative role of Islamic education. The study concludes that Fazlur Rahman’s educational thought offers a relevant framework for developing Islamic education that fosters critical thinking, ethical awareness, and social responsibility among Generation Z.

References

Ahmad Muktamar, Ruslaini, Sukma Erita, Rahmawati Shoufiah, Wakib Kurniawan, and Naufal Qadri Syarif. Metode Penelitian Pendidikan. Jln. Sungai Lareh No.26, Kel. Lubuk Minturun, Kec. Koto Tangah, Kota Padang, Sumatera Barat: AIKOMEDIA PRESS, 2024.

Afif, Yusmicha Ulya, Ana Rahayu, and Setia Ningrum. “Peran Strategis Pendidikan Agama Islam Dalam Membentuk Generasi Berakhlak Dan Berwawasan Keislaman Di Era Digital.” MA’ALIM: Jurnal Pendidikan Islam 5, no. 2 (2024): 308–24. https://doi.org/10.21154/maalim.v5i2.9916.

Alam, Samsu, Kasful Anwar Us, and Sya’roni. “Gagasan-Gagasan Baru Dalam Pendidikan Yang Menumbuhkan Sikap Kritis.” Jurnal Budi Pekerti Agama Islam 2, no. 5 (2024): 253–63.

Assya’bani, Ridhatullah. “Relevansi Epistemologi Dari Abid Al-Jabiri Terhadap Pembaruan Kurikulum Pendidikan Agama Islam Sekolah Dasar.” Al-Madrasah: Jurnal Pendidikan Madrasah Ibtidaiyah 6, no. 1 (2022): 88. https://doi.org/10.35931/am.v6i1.744.

Baharuddin, Hastuti. “Pembaruan Pendidikan Islam Azyumardi Azra: Melacak Latar Belakang Argumentasinya.” Lentera Pendidikan : Jurnal Ilmu Tarbiyah Dan Keguruan 16, no. 2 (2016): 196–204. https://doi.org/10.24252/lp.2013v16n2a7.

Devi Rofidah Celine, Muhammad Fahmi, Mohamad Salik, Siti Khumairotul Lutfiyah, Noor Shania Qurratina. “Urgensi Dialektika Akal Dan Wahyu (Perspektif Fazlur Rahman) Dalam Pengembangan Pendidikan Agama Islam Di Era Gen Z.” Jurnal Pendidikan Dan Keislaman 8, no. 1 (2025): 356–71.

Dinata, Syaiful, Eva Latipah, and Ismatul Izzah. “Fazlur Rahman: Esensi Pendidikan Islam.” Research in Education and Technology (REGY) 1, no. 2 (2023): 76–84. https://doi.org/10.62590/regy.v1i2.11.

Edi Sungkowo. “Fazlur Rahman’s Concept of Thought ‘Islam and Modernity.’” International Journal of Scientific Research and Management 10, no. 06 (2022): 1133–37. https://doi.org/10.18535/ijsrm/v10i6.sh01.

Fathonah, Parisaktiana. “Pemikiran Pendidikan Muhammad Abduh Dan Kontribusinya Terhadap Pengembangan Teori Pendidikan Islam.” Jurnal Pendidikan Agama Islam 15, no. 1 (2018): 88–98. https://doi.org/10.14421/jpai.2018.151-06.

Fitryansyah, Muhammad Andryan. “Pendekatan Pendidikan Islam Dalam Membangun Keseimbangan Emosional Dan Spiritual Generasi Z.” Tarbawi: Jurnal Pendidikan Dan Pemikiran Islam 8, no. 1 (2025): 1–13. https://doi.org/10.51476/tarbawi.v8i1.719.

Frandani, Muhammad. “Pembaruan Sistem Pendidikan Islam: Sekolah Islam Terpadu.” Idarah Tarbawiyah: Journal of Management in Islamic Education 4, no. 1 (2023): 11–18. https://doi.org/10.32832/itjmie.v4i1.9360.

Hamzah, Syeh Hawib. “Pemikiran Mahmud Yunus Dalam Pembaruan Pendidikan Islam Di Indonesia.” Dinamika Ilmu 14, no. 1 (2014): 123–47. https://doi.org/10.21093/di.v14i1.18.

Hasibuan, Rodia Tammardiah, Iza Faridatul Amalia, and Asmaul Husna. “Tantangan Penerapan Pendidikan Islam Pada Generasi Z” 07, no. 01 (2024): 1265–69.

Ibrohim, Mohamad Yufidz Anwar, and Nur Muhammad. “Hermeneutika Double Movement Fazlur Rahman: Mewujudkan Hukum Islam Yang Lebih Eksistensialis.” EL-BANAT: Jurnal Pemikiran Dan Pendidikan Islam 12, no. 1 (2022): 104–20. https://doi.org/10.54180/elbanat.2022.12.1.104-120.

Iftitah Jannah, and Syamsul Aripin. “Kesesuaian Materi Pendidikan Islam Dengan Kebutuhan Generasi Z.” CARONG: Jurnal Pendidikan, Sosial Dan Humaniora 2, no. 3 (2025): 119–27. https://doi.org/10.62710/dghv5r51.

Ihsan. “Transformasi Pendidikan Agama Isam Di Era Digital: Peluang Dan Tantangan Dalam Membentuk Generasi Islam.” Jurnal Pendidikan Agama Islam 4, no. 2 (2025): 1–11.

Iskandar, Edi. “Abdullah Nashih Ulwan Dan Tujuan Pendidikan Islam: Mewujudkan Generasi Berakhlak Dan Cerdas.” Instructional Development Journal 7, no. 1 (2024): 83. https://doi.org/10.24014/idj.v7i1.29876.

Inayah, Zaidatul, Rizka Amalia, and Wakib Kurniawan. “Menavigasi Tantangan Dan Krisis : Masa Kini Dan Masa Depan Pendidikan Islam Pada Abad 21.” Al-Bustan: Jurnal Pendidikan Islam 1, no. 2 (2024): 161–87. https://doi.org/https://doi.org/10.62448/ajpi.v1i2.81.

Kurniawan, Wakib. “Penerapan Strategi Pembelajaran Ekspositori Pada Mata Pelajaran Aqidah Ahklak Di MI Darussa’adah Lirboyo Kota Kediri.” Kartika: Jurnal Studi Keislaman 3, no. 1 (2023): 72–84. https://doi.org/https://doi.org/10.59240/kjsk.v3i1.21.

———. “Pengaruh Minat Belajar Bahasa Arab Terhadap Hasil Belajar Peserta Didik Madrasah Ibtidaiyah.” Kartika: Jurnal Studi Keislaman. 2 (2022): 116–27. https://doi.org/https://doi.org/10.59240/kjsk.v2i2.11.

———. “Perencanaan Materi Aqidah Akhlak Menggunakan SPE Di MI Darussaâ€TM Adah Lirboyo Kediri.” Mujalasat: Multidiciplinary Journal of Islamic Studies 1, no. 1 (2023): 103–10. https://ejournal.uit-lirboyo.ac.id/index.php/mujalasat/index.

Kurniawan, Wakib, Muhammad Latif Nawawi, Dedi Andrianto, and Siti Rohmaniah. “Pembelajaran Contextual Teaching And Learning (Ctl) Dalam Mewujudkan Merdeka Belajar Di Mi Lirboyo.” JPGMI (Jurnal Pendidikan Guru Madrasah Ibtidaiyah Al-Multazam) 9, no. 1 (2023): 17–26. https://doi.org/10.54892/jpgmi.v9i1.177.

Kurniawan, Wakib, Lilik Susanti, and Zaidatul Inayah. “Internalisasi Nilai-Nilai Pendidikan Islam Dalam Organisasi Pencak Silat Pagar Nusa.” Bustanul Ulum Journal of Islamic Education 2, no. 2 (2024): 156-173. https://doi.org/https://doi.org/10.62448/bujie.v2i2.90.

Afif, Yusmicha Ulya, Ana Rahayu, and Setia Ningrum. “Peran Strategis Pendidikan Agama Islam Dalam Membentuk Generasi Berakhlak Dan Berwawasan Keislaman Di Era Digital.” MA’ALIM: Jurnal Pendidikan Islam 5, no. 2 (2024): 308–24. https://doi.org/10.21154/maalim.v5i2.9916.

Alam, Samsu, Kasful Anwar Us, and Sya’roni. “Gagasan-Gagasan Baru Dalam Pendidikan Yang Menumbuhkan Sikap Kritis.” Jurnal Budi Pekerti Agama Islam 2, no. 5 (2024): 253–63.

Assya’bani, Ridhatullah. “Relevansi Epistemologi Dari Abid Al-Jabiri Terhadap Pembaruan Kurikulum Pendidikan Agama Islam Sekolah Dasar.” Al-Madrasah: Jurnal Pendidikan Madrasah Ibtidaiyah 6, no. 1 (2022): 88. https://doi.org/10.35931/am.v6i1.744.

Baharuddin, Hastuti. “Pembaruan Pendidikan Islam Azyumardi Azra: Melacak Latar Belakang Argumentasinya.” Lentera Pendidikan : Jurnal Ilmu Tarbiyah Dan Keguruan 16, no. 2 (2016): 196–204. https://doi.org/10.24252/lp.2013v16n2a7.

Devi Rofidah Celine, Muhammad Fahmi, Mohamad Salik, Siti Khumairotul Lutfiyah, Noor Shania Qurratina. “Urgensi Dialektika Akal Dan Wahyu (Perspektif Fazlur Rahman) Dalam Pengembangan Pendidikan Agama Islam Di Era Gen Z.” Jurnal Pendidikan Dan Keislaman 8, no. 1 (2025): 356–71.

Dinata, Syaiful, Eva Latipah, and Ismatul Izzah. “Fazlur Rahman: Esensi Pendidikan Islam.” Research in Education and Technology (REGY) 1, no. 2 (2023): 76–84. https://doi.org/10.62590/regy.v1i2.11.

Edi Sungkowo. “Fazlur Rahman’s Concept of Thought ‘Islam and Modernity.’” International Journal of Scientific Research and Management 10, no. 06 (2022): 1133–37. https://doi.org/10.18535/ijsrm/v10i6.sh01.

Fathonah, Parisaktiana. “Pemikiran Pendidikan Muhammad Abduh Dan Kontribusinya Terhadap Pengembangan Teori Pendidikan Islam.” Jurnal Pendidikan Agama Islam 15, no. 1 (2018): 88–98. https://doi.org/10.14421/jpai.2018.151-06.

Fitryansyah, Muhammad Andryan. “Pendekatan Pendidikan Islam Dalam Membangun Keseimbangan Emosional Dan Spiritual Generasi Z.” Tarbawi: Jurnal Pendidikan Dan Pemikiran Islam 8, no. 1 (2025): 1–13. https://doi.org/10.51476/tarbawi.v8i1.719.

Frandani, Muhammad. “Pembaruan Sistem Pendidikan Islam: Sekolah Islam Terpadu.” Idarah Tarbawiyah: Journal of Management in Islamic Education 4, no. 1 (2023): 11–18. https://doi.org/10.32832/itjmie.v4i1.9360.

Hamzah, Syeh Hawib. “Pemikiran Mahmud Yunus Dalam Pembaruan Pendidikan Islam Di Indonesia.” Dinamika Ilmu 14, no. 1 (2014): 123–47. https://doi.org/10.21093/di.v14i1.18.

Hasibuan, Rodia Tammardiah, Iza Faridatul Amalia, and Asmaul Husna. “Tantangan Penerapan Pendidikan Islam Pada Generasi Z” 07, no. 01 (2024): 1265–69.

Ibrohim, Mohamad Yufidz Anwar, and Nur Muhammad. “Hermeneutika Double Movement Fazlur Rahman: Mewujudkan Hukum Islam Yang Lebih Eksistensialis.” EL-BANAT: Jurnal Pemikiran Dan Pendidikan Islam 12, no. 1 (2022): 104–20. https://doi.org/10.54180/elbanat.2022.12.1.104-120.

Iftitah Jannah, and Syamsul Aripin. “Kesesuaian Materi Pendidikan Islam Dengan Kebutuhan Generasi Z.” CARONG: Jurnal Pendidikan, Sosial Dan Humaniora 2, no. 3 (2025): 119–27. https://doi.org/10.62710/dghv5r51.

Ihsan. “Transformasi Pendidikan Agama Isam Di Era Digital: Peluang Dan Tantangan Dalam Membentuk Generasi Islam.” Jurnal Pendidikan Agama Islam 4, no. 2 (2025): 1–11.

Iskandar, Edi. “Abdullah Nashih Ulwan Dan Tujuan Pendidikan Islam: Mewujudkan Generasi Berakhlak Dan Cerdas.” Instructional Development Journal 7, no. 1 (2024): 83. https://doi.org/10.24014/idj.v7i1.29876.

Khaeroni, Cahaya. “Gagasan Pembaharuan Pendidikan Islam Muhammad Abduh (1849-1905).” At-Tajdid : Jurnal Pendidikan Dan Pemikiran Islam 1, no. 01 (2017): 59–72. https://doi.org/10.24127/att.v1i01.340.

Mahendra, Fahmi Rizal. “Dialektika Pembaharuan Islam Dalam Pembacaan Fazlur Rahman.” Jurnal Budi Pekerti Agama Islam 9, no. 1 (2023): 100–117.

Marufah. “Cyberbullying Perspektif Al-Qur’an (Studi Analisis Double Movement Fazlur Rahman).” Jurnal Kajian Al-Qur’an Dan Hadis 32, no. 3 (2021): 167–86.

Miftakhuddin, Muhammad. “Pengembangan Model Pendidikan Agama Islam Dalam Membentuk Karakter Empati Pada Generasi Z.” Jurnal Pendidikan Agama Islam 17, no. 1 (2020): 1–16. https://doi.org/10.14421/jpai.2020.171-01.

Muaddyl akhyar, zulmuqim, and Muhammad kosim. “Gagasan Pembaharuan Pendidikan Islam Berkemajuan Perspektif K.H. Ahmad Dahlam.” Kariman Vol 12, no. 1 (2024): 1–19.

Mulyadi. “Implikasi Teori Kemanusiaan Fazlur Rahman Terhadap Pendidikan Islam.” Pendidikan Agama Islam 5, no. 1 (2018): 513–35.

Muqoyyidin, Andik Wahyun. “Pembaruan Pendidikan Islam Nahdlatul Ulama.” Nizham 3, no. 02 (2014): 51–87.

Mustafa. “Pemikiran Pendidikan Fazlur Rahman Mustafa.” Pendidikan Agama Islam, n.d.

Ni’mah, Zetty Azizatun. “Study Komparatif Dalam Konsep Pembaruan Pendidikan Islam Di Indonesia.” Didaktika Religia 2, no. 1 (2014): 135–74. https://doi.org/10.30762/didaktika.v2i1.136.

Noor, Wahyuddin. “Azyumardi Azra : Pembaruan Pemikiran Dan Kelembagaan Pendidikan Islam Di Indonesia.” Tarbawy : Jurnal Pendidikan Islam 5, no. 1 (2018): 19–28. https://doi.org/10.32923/tarbawy.v5i1.827.

Nurhavsyakh, Rima, Putri Ramadhon, and Dwi Herliani. “Eksistensi Pendidikan Agama Islam Di Tengah Krisis Moral Generasi Z.” Pendidikan Agama Islam 2 (2025).

Rahman, Fazlur. Islam & Modernity. Fazlur Rahman. Vol. 11, 2019.

Rahman, Fazlur. “Major Themes of the Qur ’ Ān by Fazlur Rahman.” Middle East 35 (2012): 1–129.

Rizqi, Ahmad Ainur. “Dinamika Pembaruan Pendidikan Islam Di Indonesia Tahun 1908-2024 (Dalam Aspek Pengelolaan Dan Pengembangan Peserta Didik).” Madrasah Ibtidaiyah Education Journal 2, no. 1 (2024): 65–74. https://doi.org/10.63321/miej.v2i1.44.

Rohmanu, Abid. “Fazlur Rahman Dan Teori Penafsiran Double Movement.” Pendidikan Agama Islam 32, no. 3 (2021): 167–86.

Suwahyu, Irwansyah. “Eksistensi Pemikiran Pendidikan Islam Fazlur Rahman Di Era Digital.” Permata : Jurnal Pendidikan Agama Islam 4, no. 2 (2023): 225–39. https://doi.org/10.47453/permata.v4i2.1214.

Tatar, Burhanettin. “Bir Ara / Yeni Mekân Düşünürü : Fazlur Rahman.” Araştırma Makalesi 50, no. Eylül (2023): 611–29.

Umair, Muhammad, and Hasani Ahmad Said. “Fazlur Rahman Dan Teori Double Movement: Definisi Dan Aplikasi.” Al-Fahmu: Jurnal Ilmu Al-Qur’an Dan Tafsir 2, no. 1 (2023): 71–81. https://doi.org/10.58363/alfahmu.v2i1.26.

Unik Hanifah Salsabila, Andita Iftakhuzzulfa, Fathi Hana’ ibnu Tsani. “Transformasi Pendidikan Islam Untuk Generasi Z: Peran Teknologi Dalam Ruang Kelas.” Kaunia: Integration and Interconnection Islam and Science Journal 19, no. 2 (2024): 55–61. https://doi.org/10.14421/kaunia.4380.

Ulyan Nasri, M.Pd.I., Mappasessu, S.H, M.H., Dr. Rahmadi Ali. S.Pd.I, M.Pd.I., Edi, M.Sos. Setiawan, M.Pd., Dr. Hery Wibowo S.Psi., M.M., Dede Dendi, M.Si. Dr. Munawir Pasaribu, M.A., Afriantoni, Rizki Syafril, S.H.I., S. Pd. Gr. Drs. H. Promadi, M.A., Ph.D., Dr. Nasrul Syarif, M.Si., H. Sujaya, M.Kom.I. Arman, S.E., M.M., M.H., M.Si., Dr. H. Irfan Setia Permana W, Lc., M.Pd. Dedy Mardiansyah, M.Pd., Dr. Ishak Wanto Talibo, M.Pd.I., Wakib Kurniawan, and S.Sos. M.Pd. Karyono Hafidzahullah, S.Si, M.Si., Dr. H. Badrud Tamam. PESANTREN DAN TRANSFORMASI PENDIDIKAN ISLAM, 2024.

Wahid, Din. “Kiri Islam: Studi Atas Gagasan Pembaruan Pemikiran Islam Hasab Hanafi"Refleksi : Jurnal Kajian Agama Dan Filsafat II, no. 2 (2000): 117–30.

Downloads

Published

2025-12-19

How to Cite

selviana safitri, ananda solokhatunnisa, syatia aranni, & Herlini puspika sari. (2025). Fazlur Rahman and the Idea of Islamic Education Reform for Generation Z. Episteme: Jurnal Kajian Mahasiswa, 1(3), 172–188. https://doi.org/10.62448/episteme.v1i3.461